Μεταπηδήστε στο περιεχόμενο

Από το «όλα θα πάνε καλά» στο «είμαι εδώ»

  • από

Ένα άρθρο της Ελπίδας Λου Ανδρεάδη

Κατά την εφηβεία, μικρές καθημερινές κρίσεις ξεπηδούν με αφορμή ένα σπυράκι που εμφανίστηκε απροειδοποίητα, μία ερωτική απογοήτευση ή έναν κακό βαθμό σε ένα σημαντικό διαγώνισμα. Πολλές φορές εμείς οι ενήλικες ευχόμαστε οι κρίσεις μας να ήταν ακόμη τέτοιες, και ασυναίσθητα τείνουμε να τις αντιμετωπίζουμε σαν μικροπροβλήματα, ελαχιστοποιώντας τις. Στα μάτια όμως ενός έφηβου ατόμου, η ακμή ή ένας καβγάς με φίλους φαντάζουν ως το τέλος του κόσμου!

Εκείνη τη στιγμή, η υποστήριξη και η καθοδήγηση που θα λάβει το έφηβο παιδί μας είναι καθοριστικής σημασίας αν επιθυμούμε να συνεχίσει να μας ανοίγεται και να μας εμπιστεύεται.

“Όλα θα πάνε καλά!”: Ένα ευγενές ψέμα
Μια πολύ φυσιολογική πρώτη αντίδραση απέναντι σε ένα παιδί “σε κρίση” είναι ο εφησυχασμός. Φράσεις όπως “μην ανησυχήσεις”, “δεν είναι τίποτα”, “θα περάσει”, “συμβαίνουν και χειρότερα”, “όλα θα πάνε καλά” πετάγονται από το στόμα μας σχεδόν αυτόματα, για να σταματήσουμε κλάματα και φωνές.

Όμως αυτές οι φαινομενικά αθώες και καλοπροαίρετες υποσχέσεις μεταφέρουν το μήνυμα στα παιδιά πως δεν έχουν τον έλεγχο στις καταστάσεις που αντιμετωπίζουν. Επιπλέον, έτσι τα παιδιά δεν προετοιμάζονται κατάλληλα για τα δύσκολα στιγμιότυπα που πάντα προκύπτουν στη ζωή, όπως οικονομικές ανασφάλειες ή σχέσεις που ραγίζουν. Από την πλευρά των γονιών, το “όλα θα πάνε καλά” προσπαθεί να δημιουργήσει έναν θόλο ασφάλειας γύρω από τα παιδιά, όπου οι λεγόμενοι “γονείς-ελικόπτερα” εγγυώνται πως θα είναι πάντα κάπου τριγύρω να λύσουν αυτοί τα προβλήματα των παιδιών για λογαριασμό τους.

Μα όση αγάπη και αν κρύβει αυτό, η υπερπροστατευτικότητα δεν προωθεί την αυτονόμηση των παιδιών. Αντίθετα μπορεί να οδηγήσει σε αγχώδεις διαταραχές στην ενήλικη ζωή. Η ψυχική ανθεκτικότητα που υπάρχει μέσα στα παιδιά δεν μπορεί να ανθίσει χωρίς προκλήσεις, η αυτοπεποίθηση δεν μπορεί να λάμψει αν δεν αφαιρεθούν πρώτα οι βοηθητικές ρόδες!

Αυτός είναι και ο σημαντικότερος άθλος της γονεϊκότητας: Η εκμάθηση δεξιοτήτων ζωής στα παιδιά, όπως η επίλυση συγκρούσεων, η ρύθμιση των συναισθημάτων και η υγιής επικοινωνία, ώστε να μάθουν να ανταπεξέρχονται στις δυσκολίες του μέλλοντος.

Μην ξεχνάτε πως ακόμη και στα παραμύθια, οι ήρωες περνούν από πολλές αντιξοότητες μέχρι το happy end τους!

Ενσυνείδητη Γονεϊκότητα: Δύο σε ένα!
Πώς μπορούμε λοιπόν να στηρίξουμε τα παιδιά όταν μας εμπιστεύονται μια δυσκολία τους, περνώντας παράλληλα το μήνυμα της πίστης στον εαυτό;
Μια αναδυόμενη πρακτική είναι η ενσυνείδητη γονεϊκότητα που έχει τις ρίζες της στην φιλοσοφία του ​​mindfulness (ενσυνειδητότητα). Η φιλοσοφία αυτή μας ενθαρρύνει να παραμένουμε ενεργοί στις μικρές καθημερινές μας στιγμές και να αντιμετωπίζουμε ό,τι έρχεται χωρίς επίκριση, κάτι που μπορεί να ενσωματωθεί και στο μεγάλωμα των παιδιών μας.

Με τα λόγια του ιδρυτή της, John Kabat-Zinn, η ενσυνειδητότητα είναι “η επίγνωση που επέρχεται μέσω της συνειδητής προσοχής στην παρούσα στιγμή και της μη- επίκρισης των εμπειριών μας κάθε δεδομένη στιγμή” (2003)

Η Ενσυνείδητη γονεϊκότητα σημαίνει ότι η διάδρασή μας με τα παιδιά γίνεται με επίγνωση, με την προσοχή μας στραμμένη στην παρούσα στιγμή και με αποδοχή των όσων αισθανόμαστε χωρίς επίκριση. Οι γονείς ενθαρρύνονται να ακούν με προσοχή τα παιδιά τους, να αφουγκράζονται τα συναισθήματά τους και να απαντούν συνειδητά – και όχι αυτόματα. Το ιδιαίτερο σε αυτή την προσέγγιση είναι πως εστιάζει πρωταρχικά στην ψυχική κατάσταση του ίδιου του γονιού, στη δική του συναισθηματική αυτορρύθμιση και ευεξία. Εφόσον αυτές καλλιεργούνται, τα παιδιά θα γευτούν σίγουρα τα οφέλη!

Μελέτες1 δείχνουν πως η πρακτική της ενσυνείδητης γονεϊκότητας δημιουργεί ένα ασφαλές περιβάλλον για την έκφραση των παιδιών, συσφίγγει τις οικογενειακές σχέσεις και αναπτύσσει την εμπιστοσύνη και την παιδική αυτοπεποίθηση.

Ακόμη, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα βοηθητικό σε παιδιά με διάγνωση ΔΕΠ-Υ και άλλες μορφές νευροδιαφορετικότητας2. Το καλύτερο όμως είναι πως η ενσυνείδητη γονεϊκότητα δεν προωθεί μόνο την αυτοδιάθεση και την ψυχική ενδυνάμωση των παιδιών, αλλά και την συναισθηματική υγεία των ίδιων των γονιών.

Οι πυλώνες της ενσυνείδητης γονεϊκότητας3:

  • Ακούμε ενεργητικά τις ανάγκες του παιδιού
  • Αποδεχόμαστε όσο συμβαίνουν χωρίς επίκριση
  • Μένουμε σε επαφή με τα συναισθήματά μας
  • Αυτο-ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας
  • Δείχνουμε συμπόνια προς τον εαυτό μας και το παιδί

Τρόποι να την εξασκούμε:

  • Αναζητάμε Υποστήριξη: Γινόμαστε ομάδα με τον/την σύντροφο μας, συζητάμε και καταλήγουμε στις ίδιες γονεϊκές αξίες. Μοιραζόμαστε τα καθημερινά βάρη και υποχρεώσεις.
  • Αποφεύγουμε την Τελειοθηρία: Δεν υπάρχουν τέλειοι γονείς, ούτε τέλεια παιδιά και η αδιάκοπη αναζήτησή τους φέρνει μόνο απογοήτευση, στρες και τεταμένες σχέσεις.
  • Αναγνωρίζουμε όσα ερεθίσματα μας πυροδοτούν αρνητικές αντιδράσεις (triggers): Αν για παράδειγμα μας εκνευρίζει η αργοπορία, φροντίζουμε να ξυπνάμε νωρίτερα το παιδί ώστε τα πρωινά μας να είναι ήρεμα και ευχάριστα, όχι βιαστικά και γεμάτα ένταση.
  • Είμαστε ειλικρινείς με το παιδί: Όλοι έχουμε κακές μέρες. Είναι σημαντικό να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας στα παιδιά. Έτσι μαθαίνουν την αυτορρύθμιση αλλά και τη συμπόνια.
  • Κάνουμε ερωτήσεις, ακούμε υπομονετικά: Θέλουμε να μάθουμε τί έχει το παιδί μας στο μυαλό του και είναι σημαντικό να νιώθει άνετα να μιλήσει και να ξέρει πως θα ακουστεί.
  • Αποδεχόμαστε τα λάθη – τα δικά μας και του παιδιού. Και ζητάμε ειλικρινή συγγνώμη όταν σφάλουμε!
  • Απολαμβάνουμε συνειδητά και τις καλές στιγμές: Έτσι γεμίζουμε την “βιβλιοθήκη” των καλών στιγμών μας, ώστε να ανατρέχουμε εκεί όταν το έχουμε ανάγκη.

Κλείνοντας…

Αφήνοντας πίσω το “όλα θα πάνε καλά”, αποδεχόμαστε και μαθαίνουμε στα παιδιά να αγκαλιάζουν την αποτυχία αλλά και την προσπάθεια.

Να θυμάστε πως η ενσυνείδητη γονεϊκότητα δεν υπόσχεται τέλειους γονείς ούτε τέλεια παιδιά. Υπόσχεται όμως κάτι πιο σημαντικό: μια αυθεντική σχέση, στην οποία οι κρίσεις γίνονται γέφυρες — και όχι ρήγματα.

Επομένως την επόμενη φορά που το παιδί σας θα έρθει αναψοκοκκινισμένο, με τρεμουλιαστά δάκρυα στα μάτια εξαιτίας μιας δικής του μοναδικής κρίσης, πάρτε μια ανάσα και πείτε: “Ό,τι κι αν συμβαίνει είμαι εδώ να το περάσουμε μαζί”·

Τα υπόλοιπα θα πάρουν το δρόμο τους.